समरूपी भिन्नार्थक शब्द तथा एकार्थी शब्द

समरूपी भिन्नार्थक शब्द किसे कहते हैं? तथा एकार्थी शब्द किसे कहते हैं?
समरूपी भिन्नार्थक शब्द -samroopi bhinnarthak shabd
समरूपी भिन्नार्थक  शब्द का अर्थ है - सुनने समान तथा में भिन्न। भाषा में ऐसे अनेक शब्द हैं जिनके उच्चारण तथा वर्तनी में बहुत काम अंतर होते हुए भी उनके अर्थ में पर्याप्त भिन्नता है, जैसे -
              शब्द                                      अर्थ 
         ⇒ चरण                                     पैर                          
              चारण                                    भाट 
         ⇒ दशा                                       हालत
              दिशा                                     तरफ 
         ⇒ निर्माण                                  रचना 
              निर्वाण                                  मोक्ष 
         ⇒ द्विप                                     हाथी 
              द्विप                                     टापू
         ⇒ तरंग                                     लहर 
              तुरंग                                     घोड़ा 
          ⇒ अलि                                     भौंरा 
              अली                                     सखी 
          ⇒ कुल                                       वंश 
               कूल                                      किनारा
          ⇒ क्रम                                      सिलसिला
               कर्म                                      काम
          ⇒ खोलना                                 बंधनमुक्त करना 
               खौलना                                 उबलना 
          ⇒ चिर                                       पुराना 
               चीर                                       वस्त्र 
          ⇒  बात                                      कथन 
               वात                                       हवा 
          ⇒ आचार                                   व्यवहार 
               अचार                                   खाने वाला पदार्थ
          ⇒ अन्न                                    अनाज
              अन्य                                     दूसरा 
          ⇒ अपेक्षा                                   आशा, तुलना 
               उपेक्षा                                    तिरस्कार
          ⇒ अम्बर                                   आकाश 
               अम्बार                                  ढेर 
           ⇒ अंश                                      हिस्सा 
                अंस                                     कन्धा
           ⇒ अवलंब                                 सहारा 
                अविलम्ब                             शीघ्र
           ⇒ अभिज्ञ                                  न जानने वाला 
                अविज्ञ                                  मूर्ख
           ⇒ आकार                                  रूप 
                आकर                                  कहीं से आना
           ⇒ आदि                                    प्रारम्भ 
                आदी                                    आदत 
           ⇒  गृह                                      घर 
                 ग्रह                                      नक्षत्र
           ⇒  नग                                      पर्वत 
                नाग                                      सर्प 
           ⇒  प्रसाद                                   कृपा
                प्रासाद                                  महल
           ⇒ परिणाम                               नतीजा 
                प्रणाम                                  नमस्कार 
           ⇒  प्रमाण                                  सबूत 
               परिमाण                                मात्रा 
           ⇒  प्रवाह                                    बहाव
                प्रभाव                                   असर 
           ⇒  बली                                      बलवान 
                बलि                                      न्यौछावर
           ⇒  लक्ष                                      लाख     
                लक्ष्य                                    उद्देश्य 
           ⇒  वसन                         कपड़ा 
                व्यसन                                  आदत
           ⇒  शर                                       बाण
                 सर                                      तालाब 
                 सिर                                     शरीर का एक अंग
           ⇒  हेम                                      सोना
                हिम                                      बर्फ
एकार्थी शब्द - ekarthi shabd
ऐसे शब्द जिनका केवल एक ही अर्थ होता है, 'एकार्थी शब्द' कहलाते हैं; जैसे-
                शब्द                                      अर्थ 
          ⇒  अटूट                                     न टूटने वाला 
          ⇒  ऊधम                                   शोरगुल
          ⇒  एकल                                   अकेला 
          ⇒  आपदा                                  मुसीबत      
          ⇒  ऋण                                     कर्ज
          ⇒  औसत                                  बीच का
          ⇒  ज्ञात                                     मालूम
          ⇒  डाली                                     टहनी
          ⇒  निधन                                   मृत्यु
          ⇒  शोर                                      कोलाहल
          ⇒  चक्का                                  पहिया
          ⇒  टिकिया                                गोली
          ⇒  थकन                                   थकावट
          ⇒  लाचार                                  कमजोर
        
                                                              
                                                                                                  ⧭⧭  धन्यवाद  ⧭⧭                                             
          


                       


टिप्पणियाँ